Wywiad z ekspertem

Ekspert portalu sm24.pl dr n. med. Lidia Darda – Ledzion, specjalista neurologii i rehabilitacji medycznej, opowiada w jakim zakresie pacjent może mieć wpływ na efekty terapii w SM oraz wymienia czynniki, które mogą powodować trudności w przestrzeganiu zaleceń lekarza.


Jakie są najważniejsze czynniki mające wpływ, a często decydujące o powodzeniu terapii w SM?

Do najważniejszych czynników mających wpływ, a często decydujących o powodzeniu terapii w SM, należą:

  1. Czas od rozpoznania choroby do rozpoczęcia leczenia.
  2. Przebieg choroby.
  3. Dobór leku.
  4. Monitorowanie odpowiedzi na leczenie. 
  5. Współpraca między pacjentem a lekarzem i pielęgniarką - przestrzeganie schematu leczenia (adherencja, compliance), zgłaszanie występowania działań niepożądanych.

Niepowodzenie terapii natomiast może wynikać z różnych czynników, w tym m.in. od:

  • dłuższego odstępu czasowego między rozpoznaniem choroby a rozpoczęciem leczenia;
  • występowania czynników klinicznych niekorzystnych rokowniczo, jak: częste rzuty w ciągu pierwszych 2 lat trwania choroby, krótszy pierwszy odstęp między zaostrzeniami, płeć męska, brak całkowitego ustąpienia objawów po pierwszym rzucie, niesprawność pozostająca po rzutach;
  • braku odpowiedzi na leczenie: kolejne rzuty, postęp choroby;
  • poważnych działań niepożądanych;
  • nieprzestrzegania schematu leczenia.

Jaką rolę w leczeniu odgrywa sam pacjent i jego postawa?


Pacjent i jego postawa odgrywa kluczową rolę w procesie leczenia, począwszy od etapu podejmowania decyzji dotyczącej rozpoczęcia leczenia i wyboru leku, poprzez realizację schematu terapii, skończywszy na decyzji o kontynuacji lub jej zaprzestaniu. Zadaniem pacjenta, a nie tylko lekarza, jest nawiązanie z nim odpowiedniej relacji. Dobra komunikacja prowadzi do obniżenia napięcia emocjonalnego, zwiększenia wzajemnego zaufania zarówno w aspekcie doboru leku, jak  i ciągłości opieki, wzrostu poziomu satysfakcji pacjenta z efektów terapii. Bardzo ważna jest aktywność pacjenta i jego wiedza dotycząca tego, dlaczego tak ważne jest przestrzeganie zaleceń terapeutycznych. Okazuje się, że schemat leczenia jest przestrzegany przez41 do 88% pacjentów  z SM, a przecież w grupie osób niestosujących się do wytycznych występuje statystycznie wyższe ryzyko występowania rzutów i postępu choroby. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla znaczenie adherencji jako czynnika prowadzącego do uzyskania optymalnych korzyści ze stosowania terapii długoterminowej.


Czy możemy wymienić czynniki, które najczęściej powodują niechęć pacjentów do stosowania zaleceń lekarza?


Do czynników, które mogą być odpowiedzialne za brak przestrzegania zaleceń można zaliczyć m.in.:

  • brak odpowiedniej edukacji pacjenta odnośnie ryzyka nieprzestrzegania zaleceń,
  • droga i częstotliwość stosowania leku niezgodna z wyborem pacjenta,
  • rodzaj i stopień nasilenia objawów ubocznych leczenia,
  • przewlekłość leczenia,
  • depresja,
  • wiek pacjenta poniżej 35 rż.
  • płeć żeńska,
  • brak bezpośredniego poczucia korzyści z terapii.


Które aspekty leczenia SM mogą być uciążliwe dla chorego?

Sam fakt wskazań do leczenia jest już dla pacjenta trudny do zaakceptowania ze względu na konieczność modyfikacji trybu życia. Do aspektów szczególnie uciążliwych podawanych przez pacjentów należą:

  • sposób stosowania leku niezgodny z preferencjami i stylem życia,
  • miejsce przechowywana leku (lodówka),
  • częstotliwość zgłaszania się po odbiór leku (co miesiąc) i tryb przeprowadzania wizyt (hospitalizacja jednodobowa),
  • odległość miejsca zamieszkania od ośrodka prowadzącego leczenie,
  • kontynuowanie leczenia tym samym preparatem, mimo występowania nasilonych działań niepożądanych, kolejnych rzutów czy pogłębiania się zaburzeń funkcjonalnych.


O czym pacjenci najczęściej nie mówią lekarzowi i jakie może mieć to konsekwencje w terapii?

Pacjenci nie mówią o złej komunikacji z personelem medycznym lub braku dostępu do lekarza, gdy tego potrzebują. Kolejnym zjawiskiem jest obawa przed wykluczeniem z programu i w związku z tym niezgłaszanie występowania działań niepożądanych. Konsekwencją złej tolerancji leczenia może być zaprzestanie przyjmowania leku lub jego nieregularne stosowanie. Także z lęku przed utratą leczenia farmakologicznego, nawet jeżeli przestaje być ono skuteczne, część pacjentów usiłuje zatajać pogarszanie się stanu funkcjonalnego. Opisane zachowania nie mogą prowadzić do osiągnięcia pozytywnych efektów terapii.


Co w przypadku gdy pacjent myśli o rezygnacji z leczenia? O czym powinien poinformować go lekarz przed podjęciem takiej decyzji?


Jeżeli pacjent myśli o rezygnacji z leczenia, to należy przede wszystkim ustalić co go skłoniło do podjęcia takiej decyzji. Czy jest to planowanie zajścia w ciążę, chęć bycia ojcem, czy znaczne nasilenie działań niepożądanych, czy brak zahamowania aktywności choroby, a może „ nie chce się leczyć, bo nie”. Informacje przekazywane przez lekarza będą różniły się w zależności od podanego powodu. Bez względu jednak na przyczynę planowania przerwania leczenia, należy przeanalizować z pacjentem zasadność podjęcia takich kroków i ryzyko wystąpienia rzutu choroby po odstawieniu leku. Rozmowa i wyjaśnienie wszelkich wątpliwości, może skłonić pacjenta do zmiany decyzji lub utwierdzenia w jej poprawności.